Er mogen zijn

Psychologen, pedagogen en techniekfilosofen (?) sloven zich uit om ons, arme drommels, van de gevaren van taalmodellen te doordringen. Met enig dedain. ‘AI is niet onfeilbaar!’, klinkt het enigszins onrustwekkend. Want het is opletten geblazen dat de redenering niet wordt omgedraaid: namelijk dat alles wat door een mens gegenereerd wordt wèl juist is. Laat staan door die humane wetenschappers zelf.

Ik sta er soms van te kijken hoe zogeheten deskundigen vastberaden meningen en feiten tot een aannemelijk verhaal weten te mengen. De overtreffende trap heet mythomanie. Niet zelden halen ze de mosterd bij denkers wiens theorieën gebouwd zijn op drijfzand en haaks op elkaar staan. Mat name in de geestelijke gezondheidszorg zijn er therapeuten die elkaars bloed kunnen drinken. “Freud, dat was uiteindelijk maar een pipo,” liet een bevriend gedragskundige zich eens ontvallen, “dat kon net zo goed Janssens van Antwerpen zijn.” Psychoanalisten geloven hun oren niet en toch zitten ze op de vakvergadering broederlijk naast elkaar. Die meningsverschillen weerhouden hen er niet van zich in elk debat te wringen. Met enig spreekrecht zelfs, want het is altijd wel een béétje juist. Krankzinnige beweringen en tegenstrijdigheden worden voor het gemak met elkaar verzoend. Het kan zijn dat ik fout ben. Of ook niet. Het maakt niet eens uit, want ‘een halve waarheid is geen leugen’ lijkt het devies. Ofte: als het niet fout is, is het juist.

Als psychiatrisch verpleegkundige kom ik die mensen tegen. Onlangs volgde ik een opleiding over ‘hechtingsproblematiek’. Ik liet me daartoe verleiden, want zelf kom ik niet op dat idee. Een boeiend betoog, totdat enkele spreekdriftige ‘deskundige’ toehoorsters zich ermee gingen bemoeien. Er ontspon zich een statusstrijd vermomd als waarheidsvinding, doorregen van wolligheid en buzzwoorden. “Zie ons ook!”, leken ze te willen zeggen. Waarmee ze in feite zelf het bruggetje werden naar waar de uiteenzetting éigenlijk om ging: start met het opmerken van mensen. Bij een gezonde hechting hoort ‘er mogen zijn’. Vraag het onze kinderen. En dat begint allemaal met zelfrelativering.

In professionele settings maken daar de zorgverleners aan bed het verschil. Hulpverleners in een ploegenrooster kénnen hun pappenheimers. Er bestaat een studie over het uiterst waardevolle niet-pluis-gevoel van verpleegkundigen. Weten dat een patiënt wat nors is omdat er vis op het menu staat, omdat het te warm is op de kamers, omdat hij het moeilijk heeft van zijn vals gebit … Daar aandacht voor en vooral notie van hebben, daarmee bouw je een band. Zorgers aan bed kennen de lastigheid van feestdagen en vakanties. Want ze zijn vaak de enigen die, samen met de patiënt, achterblijven. Ze leven letterlijk mee. Het formele gesprek is belangrijk, maar de informele momenten zijn dat nog veel meer. Samen gaan wandelen, fietsen, joggen, iets gaan eten … Dààr ontmoet je de waarachtige mens. ‘Zie mij ‘is zo belangrijk. En het vraagt niet eens zoveel moeite. En het geldt altijd en overal. Op het werk, thuis en bij de bakker. Ik heb enkele collega’s met louter een hulpverlenersinstinct die dat heel goed weten. Ze zijn officieel ondergekwalificeerd maar voelen uit zichzelf de dingen juist aan en weten daardoor keer op keer raak te reageren. Raspaarden die in normale woorden praten. Patiënten eten uit hun hand. Je ziet ze ook nauwelijks op opleidingen verschijnen. Ze blijven bij hun patiënten. Helaas zijn zij in tijden van inkrimping de eerste slachtoffers van het diplomafetisjisme.

Op zijn minst zou het de hoogopgeleide therapeuten met grote T tot enige nederigheid moeten dwingen. Een van de meest wijze inzichten over de psychiatrie kreeg ik van Walter-van-de-technische dienst. “Ik vind he,” zei hij, “zonder die patiënten zijn wij hier niks.” “Ik vind”, is ook altijd een goede manier om een zin mee te beginnen.

Vindt u deze blog wel wat hebben? Geef hem onderaan een hartje!

Delen op Facebook of X kan ook: klik op de knop linksonder en klaar.

Wilt u graag reageren? Dat kan beneden op deze pagina (opgelet: uw reactie is zichtbaar).

2025, 8 april, Nieuwpoort (Zeedijk/Loodswezenplein, The View reuzenrad ) (België). Foto: Truus Elli.